Nguyên tắc bất đối xứng

CÂU CHUYỆN CẢI TIẾN MÁY BAY BOEING

boeing.jpg

Trong kế hoạch cải tiến máy bay Boeing 737 của hãng Boeing, cần phải thay thế động cơ hiện hữu bắng các động cơ mạnh hơn. Động cơ càng lớn sẽ cần nhiều không khí hơn, do đó đường kính của capô (bộ phận bao quanh động cơ) phải càng lớn. Mâu thuẫn kỹ thuật cần giải quyết là capô của động cơ mạnh hơn sẽ quá gần mặt đất, gây nguy hiểm.

Một nhóm chuyên viên được thành lập và làm việc cật lực trong nhiều tháng với rất nhiều sự thử nghiệm. Giải pháp được đưa ra là tăng đường kính của capô và làm dẹp phần đáy của nó để tăng khoảng cách với mặt đất. Sau này, một thành viên của nhóm đã phát biểu rằng nếu nhóm của anh ta biết được nguyên tắc bất đối xứng vào lúc đó, họ đã có thể giải quyết được vấn đề một cách nhanh chóng.

Như vậy, quy tắc bất đối xứng là gì? Nó được vận dụng như thế nào trong thực tế?

Trong lĩnh vực sáng tạo ứng dụng, người ta thường dùng 40 nguyên tắc sáng tạo để giải quyết các mâu thuẫn kỹ thuật và khắc phục tính ì tâm lý (có thể tham khảo thêm trong giáo trình “Phương pháp luận sáng tạo Khoa học kỹ thuật” của Thầy Phan Dũng). Trong đó, nguyên tắc bất đối xứng được phát biểu như sau:

– Thay đổi hình dạng của đối tượng hay một bộ phận của nó từ đối xứng sang bất đối xứng.

– Tăng cường mức độ phản đối xứng.

Nguyên tắc này được vận dụng rất nhiều trong thiết kế kỹ thuật, giúp giải quyết các mâu thuẫn kỹ thuật một cách nhanh chóng và hiệu quả. Sau đây, là một số ví dụ trong thực tế:

 

  • Cái kéo khi mới ra đời có dạng đối xứng. Qua quá trình cải tiến dần dần, 2 lưỡi kéo và tay cầm trở nên bất đối xứng như chúng ta thường gặp hiện nay để phù hợp hơn với tính năng sử dụng. Như ở chiếc kéo thợ may, 2 tay cầm, lệch hẳn về một phía của trục kéo.

  • Các loại chai nước suối có tiết diện hình bát giác hay hình vuông (thay vì hình tròn) để tiện cho việc cầm trên tay khi uống.

  • Khi nối 2 đoạn dây điện với nhau, người ta thường để 2 mối nối lệnh nhau (bất đối xứng) để tránh bị chạm mạch.

  • Trong các thiết bị lò hơi, cửa nồi hơi phải thật kín, chịu lực cao và phải đóng từ trong ra ngoài để đảm bảo chịu được áp lực hơi. Tuy nhiên, nếu nắp hình tròn thì không thể đưa vào bên trong thiết bị để lắp ráp vì kích thước của cánh cửa phải lớn hơn kích thước của cửa lò. Trong thực tế, người ta giải quyết vấn đề bằng cách chế tạo cửa lò hình oval (tăng tính bất đối xứng). Vì hình oval có 2 trục không bằng nhau nên người ta chỉ cần xoay cạnh nhỏ và đưa qua cửa lò vào bên trong.

Ngoài ra, còn rất nhiều ví dụ thực tế minh họa cho sự vận dụng quy tắc này. Theo lối suy nghĩ thông thường, người ta thường thích những cấu trúc có bậc đối xứng cao vì trông có vẻ hài hòa hơn. Tuy nhiên, khi đứng trước một bài toán thực tế, bạn cũng nên tự hỏi: Đối xứng hay Bất đối xứng?

 

Nguồn: Nguyễn Minh Triết – Đánh thức tiềm năng sáng tạo

NXB Trẻ – 2002