Về chuyện học MOOCs

Bài này viết năm ngoái (June 3 – 26, 2014), có cập nhật thêm ở dưới cùng.

Tôi đang theo học Data Science Specialization do Johns Hopkins University tổ chức qua Coursera. JHU là trường top 5 về Stats/Biostatistics. 3 GS về Biostatistics của Bloomberg School of Public Health cùng nhau dạy 9 khóa về xử lý, phân tích dữ liệu, học máy (machine learning), với công cụ chính là R và chia sẻ qua Github. Sau khi hoàn thành 9 khóa học này theo Signature Track (là hình thức học mất phí, được quản lý chặt hơn về độ trung thực, được nhận bằng chính thức của trường), sinh viên sẽ làm một capstone project và chính thức nhận bằng.

Mỗi khóa học và capstone project kéo dài 4 tuần, thời lượng từ 3-5 giờ/tuần. Như vậy, tổng thời gian học cả khóa Data Science là 10 tháng.Các khóa có bài kiểm tra cuối mỗi tuần, bài tập lớn (assignment, chủ yếu là lập trình R), final project. Mỗi người tự làm project của mình xong thì nộp và chấm cho 4 người khác. Các khóa học được cắt nhỏ ra thành 4 tuần một và mở lại hàng tháng, nên rất tiện cho người học. Trước đây các khóa học thường kéo dài 8-15 tuần, nên nhiều SV bỏ giữa chừng do không thể theo được, đặc biệt là những người đang học hay đi làm toàn thời gian. Berkeley đã tiên phong cắt nhỏ khóa Statistics 15 tuần trên EdX thành 3 khóa 5 tuần và đã rất thành công. Chắc JHU áp dụng chiêu thức này để thu hút sinh viên và tạo điều kiện cho người học linh động hơn về thời gian, do đó cơ hội theo học và nhận bằng tăng lên.

Mặc dù lớp mở miễn phí cho mọi người học (SV sẽ nhận Statement of Accomplishment sau khi hoàn thành khóa học), nhưng để được cấp bằng (Verified Certificate và Specialization), gọi là Signature Track, thì SV phải đóng phí, mỗi khóa $49 (trừ khóa đầu tiên chỉ mất $29). Phí chính thức cho toàn khóa là $490, một khoản không nhỏ với sinh viên. Tuy nhiên, xét về mọi mặt thì đầu tư $470 vẫn là quá rẻ so với việc đăng ký môn học hè, hơn $1000 cho mỗi tín chỉ (đối với SV quốc tế hoặc các bạn học trường tư). Tôi nộp đơn xin hỗ trợ tài chính và may mắn được miễn hết phí này, chỉ cần khai thu nhập, hoàn cảnh sống, mục đích học và mục tiêu sau này (làm gì với cái bằng). Nếu học không qua, bạn phải nộp tiền tự học lại. Nếu không dùng hỗ trợ tài chính của Coursera thì mỗi lần nộp tiền bạn được học lại thêm 1 lần nữa (nếu không qua).

So với các khóa online chính thống ở các trường (khi bạn được tín chỉ và nộp tiền học như bình thường) thì học MOOCs dễ dàng hơn nhiều do không bị áp lực nhiều về thời gian và điểm số. Bài quiz của Coursera thường được làm không giới hạn thời gian, và thử 3 lần (mỗi lần thử lại thay đổi một số câu hỏi), có khóa nhiều hoặc ít lần thử hơn. Học online ở trường tôi thường bị giới hạn thời gian làm bài, chỉ được làm một lần, và bị theo dõi rất chặt, nên học không khác gì lớp học bình thường. Cá biệt có khóa Sustainability trên Coursera hồi trước tôi học là khá giống với lớp online bình thường, làm bài rất căng và lắt léo, chỉ được làm một lần và tuần nào cũng cho đọc 50-100 trang sách. Nhìn chung MOOCs rất khuyến khích SV trả tiền theo học (signature track theo cách gọi của Coursera) vì (1) đây là nồi cơm của Coursera và Udacity (for-profit), (2) SV đóng tiền thường có tỷ lệ hoàn thành khóa học cao hơn hẳn – cũng dễ hiểu vì ai đó bỏ tiền ra là cố theo bằng được. Các khóa MOOCs phù hợp với những đối tượng sau:

  • Học cho vui: loại này tỷ lệ hoàn thành rất thấp vì không theo mục đích nào cả.
  • Học để lấy nền tảng còn thiếu: với các SV học các khóa căn bản (Introduction to ….) và một số khóa chuyên sâu hơn. Thường phù hợp với những người tiếp tục theo đuổi học hành lâu dài.
  • Học để phục vụ cho công việc: gồm cả các khóa lý thuyết và thực hành, từ rất rộng đến rất hẹp, ví dụ như chuỗi 10 khóa Data Science mình theo học. Những người theo lối này thường có tỷ lệ hoàn thành cao vì họ cần thì họ mới đầu tư thời gian và nỗ lực, và các specialization đều yêu cầu phải nộp tiền cho từng khóa nhỏ.

http://blog.coursera.org/post/89785500257/do-it-for-your-country-win-the-coursera-cup

Mặc dù nở lên rầm rộ trong vòng 2 năm nay, MOOCs không phải lúc nào cũng được coi là thành công. Tỷ lệ hoàn thành cực thấp (mình chưa kiểm tra lại số liệu gần đây), đa số người học bỏ ngang ngay sau khi đăng ký hoặc sau tuần đầu tiên. Đa số người học đã có bằng cử nhân hoặc đang học đại học, mức sống khá, sống ở một quốc gia khá phát triển với tỷ lệ nói tiếng Anh cao. Nói cách khác, MOOCs chưa đạt được mục tiêu ban đầu là đưa giáo dục tiên tiến tới mọi ngõ ngách của các quốc gia đang phát triển và chi ít cho giáo dục, đến những người nghèo chưa được tiếp cận giáo dục bậc cao.

Dù tỉ lệ phần trăm hoàn thành nhỏ, nhưng số người hoàn thành và kiến thức thu được không hề nhỏ chút nào. Trước đây mình không đồng ý với luận điệu của bố mình rằng chỉ cần mỗi lớp, mỗi khóa có một vài SV giỏi – thậm chí là một – là coi như thành công, vì điều này đi ngược với quan niệm đóng góp cho cộng đồng, nghĩa là phải giáo dục vì số đông chứ không phải vì một vài cá nhân kiệt xuất hơn. Tuy nhiên quan niệm đó lại rất đúng cho MOOCs. Mang lại cơ hội cho một số người bị tụt lại phía sau – có thể thiếu tiền, có thể không được tiếp cận với nền giáo dục tiên tiến, hoặc cả hai – sẽ mang lại hiệu ứng lan truyền. Những người đó có thể thành công sau này, và họ tiếp tục quay lại giúp đỡ những người khác.

Updated 7/2015:

Chính phủ và nhiều công ty tư nhân của Singapore trả tiền để nhân viên theo học chương trình signature track. Một nhà tuyển dụng ở Mĩ đã rất quan tâm tới chuyện tôi đang học chương trình này, do nhân viên của họ cũng đang học, và hỏi nếu họ đài thọ chi phí thì tôi có muốn hoàn thành cả khóa không. Một bạn học của tôi ở Venezuela cho biết anh phải học mỗi năm ít nhất 3 khóa thì mới đạt chỉ tiêu lên lương của công ty.

Không chỉ có ích cho chuyện đi xin việc và lên lương, việc học thêm này cũng có lợi cho việc nộp vào các trường đại học, ít nhất là ở Mĩ. Một bài báo biện luận rằng MOOCs có khả năng dự báo việc hoàn thành bẳng cử nhân tốt hơn là điểm SAT. Nguyên nhân có thể là tính bền bỉ  và chịu đựng để hoàn thành cho hết một khóa học (xem bài này).

Mới đây tôi ao ước giá mà MOOCs có sớm hơn, không phải 2012 mà là 2003, 2006 hay sau đó một chút, có lẽ tôi đã không bỏ phí nhiều thời gian đến vậy. Là người đi theo MOOCs từ thưở sơ khai và thử rất nhiều khóa học khác nhau, tôi cũng phải ngạc nhiên với tốc độ phát tán và mở rộng của loại hình này. Chưa bao giờ việc học và tiếp cận đến những chương trình học tiên tiến lại trở nên dễ dàng như bây giờ. Nếu bạn băn khoăn nên học khóa gì đầu tiên, thì xin giới thiệu với các bạn khóa Model Thinking (giới thiệu tiếng Việt ở đây) và dự án dịch sang tiếng Việt. Các trang web học liệu mở, MOOCs, và online training có sẵn ở menu phía bên phải của blog này.

Một số link ngoài để đọc thêm:

Khiếu Anh: Điều tôi đã học được từ Coursera (hocthenao.vn)

Caitlin Emma: Các khóa học trực tuyến: Đừng sống dựa vào hưng phấn (Khiếu Anh dịch)

Liz Gannes: Trong lúc luận chiến, Sebastian Thrun của Udacity đi học lại cách giảng dạy (Khiếu Anh dịch)

GT: Nhìn sang Sing, nghĩ về giáo dục Việt Nam