Tận dụng tài nguyên ở trường đại học

Bài này sẽ nói qua các dạng tài nguyên (resources) mà các trường ĐH ở Mỹ và các nước phát triển thường có, và các khai thác các cơ hội này để phục vụ cho việc học và nghiên cứu.

Tài nguyên ở trường bao gồm dạng “cứng” như hệ thống thư viện và các đầu sách, tạp chí, và dạng “mềm”, như hệ thống cơ sở dữ liệu, phần mềm, các website đào tạo (như Lynda), tiện ích mượn liên thư viện, các workshop, bootcamp, và những thứ tương tự. Đây không phải là cách phân loại chuẩn, mà tôi chỉ tạm phân loại để chúng ta hinh dung được những thứ mình sẽ dùng khi đi học. Các tài nguyên này nghiễm nhiên là mở “miễn phí” cho toàn bộ sinh viên, nhân viên, giáo sư trong trường, do họ đã trích từ một phần học phí và các khoản phí mà SV đóng góp, cộng với các khoản tiền endowment từ bang (nếu là trường công) và các nhà tài trợ. Vậy nên các trường ĐH lớn (và nhiều tiền) thường có hệ thống thư viện khá đồ sộ và tổ chức nhiều workshop quanh năm. Và dĩ nhiên, sẽ có đồ ăn miễn phí – tuy không bổ béo lắm.

Hỏi ai và ở đâu

Các trường thường sẽ có các buổi khai giảng đầu năm (thường là do International Program đảm nhiệm, và cả Graduate School nếu bạn học sau ĐH), nhân tiện sẽ giới thiệu các tài nguyên mà trường có. Đây là cơ hội để bạn tập làm quen và tìm hiểu quyền lợi của mình, và tranh thủ đặt câu hỏi cho nhân viên để họ hướng dẫn bạn cách sử dụng hoặc biết thêm các tài nguyên khác (vì họ không biết bạn hiểu rõ tới mức nào, nên thông thường các tờ handout sẽ không chi tiết lắm).

Mỗi khoa/ngành cũng có các thủ thư riêng. Chẳng hạn các khoa KH cơ bản có một thủ thư, các khoa khoa học sự sống của một thủ thư, và khoa học xã hội có vài thủ thư (tùy theo nhóm ngành). Thủ thư ở các trường ĐH là có lẽ là một trong những tài nguyên quý giá nhất cho SV. Phần lớn những người này có bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ. Họ dễ tiếp cận, và rất hiểu rõ hệ thống xuất bản trong ngành, cũng như các cơ hội mà SV có thể có (không mất tiền). Ví dụ, bạn có thể giới thiệu và thuyết phục họ subscribe một số cơ sở dữ liệu mà trường chưa có (như tôi đã từng làm với Social Explorer), dĩ nhiên phải có căn cứ hợp lý, như các trường khác đều đã dùng, rồi cho mọi người dùng thử và chấm điểm, vv. Nhưng tóm lại họ sẽ lắng nghe và có thể tiếp nhận. Ví dụ 2, họ biết rõ các tạp chí chuyên ngành và impact factor rõ hơn ai hết, và cái nào có open access, và nếu bạn nộp cho một tạp chí open access thì bạn sẽ được trường hỗ trợ gì (vì lệ phí nộp OA rất đắt). Tôi không hiểu cơ chế mua sách và subscribe tạp chí như thế nào, nhưng có lẽ đó là đề tài rất thú vị nếu bạn đem ra hỏi họ. Họ cũng sẽ dễ tính như vậy với các phòng máy tính chung, các phần mềm cần mua và upgrade.

Đứng đầu thư viện sẽ là một University Librarian nhận lương vài trăm nghìn đô mỗi năm, chịu trách nhiệm tìm tài trợ, phân bổ ngân sách, thương lượng với các nhà xuất bản và phát hành sách/tạp chí, cập nhật theo nhu cầu của người dùng (SV, giáo sư, nhân viên), và nhiều chức năng khác. Tôi chưa được tiếp xúc với University Library bao giờ nên không rõ cụ thể họ sẽ có những ảnh hưởng gì.

Sách

Có lẽ đây là thứ đầu tiên chúng ta nghĩ tới khi nói về thư viện. Sách các trường ở Mĩ khá nhiều và còn có cơ chế mượn liên thư viện (interlibrary loan), nghĩa là nếu thư viện trường nhà không có thì họ sẽ mượn thư viện trường hàng xóm cho bạn. Tùy từng trường mà SV cao học có thể mượn 6 tháng đến 1 năm, trừ các đầu sách được giáo sư giữ lại để mọi người dùng tại chỗ, thường là sách giáo trình. Do vậy, nếu không phải giáo trình thì tôi ủng hộ việc mượn sách ở thư viện, thường là để đọc trước, nếu hay và thấy có ích lâu dài thì đặt mua sau – đặc biệt là chờ dịp giá sách cũ trên Amazon hạ nhiệt (có khi vài chục đến cả trăm $), thường là vào tầm nghỉ hè hoặc nghỉ đông. Như thế sẽ đỡ cảnh mua phải sách “không hay lắm” hoặc khó quá, mặc dù rating, comment, và chức năng xem trước đã đầy rẫy trên các website, nhưng khả năng này không phải là không có. Nhiều lớp bậc graduate cũng không bị ràng buộc mượn tại chỗ, nên đây cũng có thể là giải pháp thay thế (tạm thời).

Phần mềm

Hầu hết các trường sẽ cung cấp một số phần mềm có bản quyền miễn phí (có thể có cả bộ Windows hoặc Mac) và giảm giá nhiều phần mềm khác. Nên kiểm tra với dịch vụ IT và thư viện của trường để xem cái nào được miễn phí, bạn cũng tránh được cảnh dùng phần mềm chùa, đặc biệt là khi dùng kết quả đó cho publication hoặc technical report.

Các khoa và trường thành viên thường có nhiều computer lab, có nhiều phần mềm chuyên dụng mà bạn có thể dùng thoải mái. Nếu cảm thấy cần vài phần mềm nào đó mà họ không có (dĩ nhiên, với lý do thích đáng) thì có thể đề xuất với thủ thư của trường hoặc người trông coi lab.

Lynda

Có phần mềm rồi, giờ dùng phần mềm như thế nào? Rất nhiều trường liên kết với Lynda, một website cung cấp các khóa học trực tuyến về phần mềm (đặc biệt là các phần mềm đồ họa, office suite + VBA, và cả các phần mềm chuyên dụng) và các kỹ năng mềm (ví dụ public speaking, presentation). Ngoài ra còn vô số kỹ năng khác mà bạn có thể xem thoải mái.

Các seminar, workshop kỹ năng mềm và không mềm

Các trường đặc biệt chú ý đến mảng này, chủ yếu là để tìm cách tăng khả năng kiếm việc cho SV mình. Có vô số workshop như vậy hàng tháng, từ networking, xin việc trong academia, xin việc industry, quản lý dữ liệu, citation, writing, speaking, vv. Seminar cũng tương tự, nhưng thường với quy mô nhỏ hơn vì liên quan đến ngành hẹp. Đây cũng là cách hay để bắt chuyện với những người cùng ngành và gần ngành. Seminar cũng hay có đồ ăn, nếu bạn không chê pizza. Có lẽ ban tổ chức vẫn thường sợ diễn giả phải đứng một mình cả buổi.

Phòng hướng nghiệp

Thực ra tôi không biết gọi nó là gì. Career assistance. Đây là nơi giúp sinh viên đánh bóng hồ sơ đi xin việc, ví dụ họ có các buổi seminar và talk nho nhỏ về elevator speech, networking, cách viết CV/ resume, cách giao lưu khi đi conference, vv. Ngoài ra cũng có các buổi mock interview, sửa CV/resume, hay chụp ảnh miễn phí để đăng lên Linkedin.

Một số graduate school cũng làm những việc tương tự nhưng dành cho academia (nghĩa là đánh bóng hồ sơ để SV xin postdoc, faculty job hoặc research job).

Sửa bài luận / thuyết trình

Các trường thường có Writing Center để sửa bài viết cho tất cả mọi đối tượng trong trường. Thường là các cuộc hẹn 30 phút một, bạn mang bài của mình đến, nói vắn tắt nội dung và mục đích, chú thích các chỗ cần chú ý (ví dụ hay bị lẫn giới từ, hay cách dùng từ, hay bố cục). Có nơi có thể cho phép bạn gửi bài qua mạng và nhận lại comment sau 1-2 ngày.

Có nơi cũng có Speaking Center, là nơi bạn có thể mang bài thuyết trình hay bài nói đến để họ giúp bạn sửa. CŨng là 30 phút hẹn, mọi thứ diễn ra tương tự. Bạn sẽ nói thử và họ góp ý về phát âm, cách lên xuống, nhấn mạnh các ý quan trọng, triển khai một số điểm mà bạn bỏ sót, vv.

Và còn nhiều tài nguyên khác, hi vọng tôi sẽ có hứng thú cập nhật trong thời gian tới.